Kütüphaneciler olarak, toplumun her kesiminden gelen binbir çeşit soruya doğru yanıt vermek sizin süper gücünüzdür. Peki, yerel tarih arşivlerinden belediye raporlarına, okuma kulübü kitaplarından etkinlik planlarına kadar yüzlerce belgeyi saniyeler içinde analiz eden bir asistanınız olsa?
Google’ın NotebookLM aracı, bildiğiniz yapay zekalardan çok farklı. İnternetten rastgele bilgi toplamak yerine, sadece sizin kütüphanenizin güvenilir kaynaklarını kullanarak yanıt verir. Bu aracı hemen kullanmaya başlamanız için hazırladığım ve kategorilere ayrılmış Kütüphaneciler İçin Özel NotebookLM Prompt Bankası‘na yazının devamında ulaşabilirsiniz.
NotebookLM’i Diğerlerinden Ayıran Nedir?
ChatGPT veya standart Gemini gibi araçlar genel sohbet için harikadır ancak kütüphanecilikteki “doğru bilgiye atıf yapma” ilkesini her zaman karşılamazlar. İşte farkları:
| Özellik | Diğer Yapay Zekalar (Genel) | NotebookLM (Kütüphaneci Dostu) |
|---|---|---|
| Bilgi Kaynağı | Tüm internet (Doğru/Yanlış karışık) | ✓ Sadece SİZİN yüklediğiniz güvenilir belgeler |
| Güvenilirlik | Halüsinasyon görebilir (Bilgi uydurabilir) | ✓ Kaynağa sadıktır, belgede yoksa “bilmiyorum” der |
| Referans Verme | Genelde kaynak göstermez | ✓ Her cümleye dipnot ve sayfa numarası ekler |
| Gizlilik | Veriler bazen eğitimi besleyebilir | ✓ Kişisel verileriniz model eğitmek için kullanılmaz |
Halk Kütüphanecileri İçin Kullanım Senaryoları
NotebookLM’in (Gemini 2.5 Flash ve Pro modelleriyle güçlendirilmiş) yeteneklerini halk kütüphanesi günlük iş akışına nasıl entegre edebilirsiniz? İşte Prompt Kütüphanesi’nden derlediğimiz zenginleştirilmiş örnekler:
| Araç / Özellik | Kütüphanede Zenginleştirilmiş Kullanım | Örnek Prompt (Komut) |
|---|---|---|
| Yerel Tarih ve Arşiv | Eski gazete taramaları, belediye meclis tutanakları veya yerel tarih kitaplarından soy ağacı ipuçları veya olay kronolojisi çıkarma. | “Bu belgelerde ‘eski istasyon binası’ ile ilgili geçen tüm tarihleri, kişileri ve restorasyon kararlarını kronolojik bir liste yap.” |
| Okuma Kulüpleri | Ayın kitabı için derinlemesine karakter analizi, tema tartışması soruları ve yazarın diğer eserleriyle karşılaştırmalı notlar hazırlama. | “Kitaptaki ana karakterin ahlaki ikilemlerini analiz et ve okuma grubu üyelerinin tartışması için 5 adet ‘olsaydınız ne yapardınız?’ sorusu hazırla.” |
| Ödev Destek & Araştırma | Öğrencilerin getirdiği karmaşık akademik makaleleri veya ansiklopedi maddelerini, onların yaş seviyesine (ilkokul, lise vb.) uygun hale getirme. | “Bu makaleyi bir lise öğrencisinin proje ödevinde kullanabileceği şekilde, basit bir dille özetle ve teknik terimleri açıkla.” |
| Etkinlik Planlama | Çocuklar için yaratıcı yazarlık atölyeleri, masal saatleri veya yazar söyleşileri için dakika dakika etkinlik akışı ve materyal listesi oluşturma. | “Yüklenen masal kitaplarını temel alarak, 7-10 yaş grubu için ‘Kendi Kahramanını Tasarla’ temalı 45 dakikalık bir atölye planı oluştur.” |
| Sesli Genel Bakış (Podcast) 🎧 | Kütüphane bültenlerini, yerel tarih yazılarını veya görme engelli kullanıcılar için dokümanları dinlenebilir ‘Podcast’ formatına çevirme. | (Tek tıkla, sıkıcı raporları iki sunucunun keyifli sohbetine dönüştürün.) |
NotebookLM Studio ile Neler Üretebilirsiniz? 🎨
NotebookLM artık sadece bir “okuma” aracı değil, aynı zamanda güçlü bir “üretim stüdyosu”. Ekran görüntüsünde de görebileceğiniz yeni Studio özellikleri sayesinde, yüklediğiniz belgeleri tek bir tıklamayla 8 farklı formata dönüştürebilirsiniz.
Sesli Özet (Podcast)
Yüklediğiniz belgeleri, iki yapay zeka sunucunun tartıştığı keyifli bir radyo programına dönüştürür. Kullanım: Personelin uzun raporları yolda dinlemesi veya görme engelli üyeler için içerik üretimi.
Videolu Özet
Metinlerinizi görselleştiren kısa ve etkileyici videolar hazırlar. Kullanım: Sosyal medyada kitap tanıtımları yapmak veya etkinlikleri duyurmak için idealdir.
Zihin Haritası
Karmaşık fikirleri ve bağlantıları görsel bir ağ şemasına dökerek büyük resmi görmenizi sağlar. Kullanım: Araştırma konularını gruplandırmak veya proje planlaması yapmak.
Raporlar
Dağınık notlardan profesyonel, yapılandırılmış ve sunuma hazır raporlar oluşturur. Kullanım: Yıllık faaliyet raporu taslağı veya toplantı tutanaklarını derlemek.
Bilgi Kartları
Önemli bilgileri “Soru-Cevap” kartlarına dönüştürerek öğrenmeyi pekiştirir. Kullanım: Yeni personel oryantasyonu veya kullanıcı eğitim materyalleri.
Test (Quiz)
Kaynaklarınızdan otomatik olarak sınav soruları ve cevap anahtarları üretir. Kullanım: Kütüphane atölyeleri sonrası katılımcıları değerlendirmek.
İnfografik
Sayısal verileri ve önemli noktaları dikkat çekici görsel grafiklere dönüştürür. Kullanım: Kütüphane istatistiklerini panolarda sergilemek.
Slayt Sunusu
Uzun metinlerden otomatik olarak başlık ve maddeler içeren sunum taslakları çıkarır. Kullanım: Okul ziyaretleri veya yönetim sunumları için hazırlık.
Tüm Kütüphane Türleri İçin Genel Kullanım Senaryoları
Halk kütüphaneleri dışında, akademik, okul veya özel araştırma kütüphanelerinde çalışan meslektaşlarımız için de NotebookLM eşsiz fırsatlar sunar. İşte farklı kütüphane türlerinde kullanılabilecek genel senaryolar:
| Araç / Özellik | Kütüphanede Ne İşe Yarar? | Örnek Prompt (Komut) |
|---|---|---|
| Kaynakları Yükle | Dijital arşivinizi, tezleri, makaleleri veya kurum içi raporları (Google Doc, PDF, Slayt) sisteme yükleyin. | (Komut gerektirmez, “Kaynak Ekle” butonunu kullanın) |
| Kesin Olarak Özetle | Danışma masasına gelen bir kullanıcı için uzun bir makalenin veya kitabın özetini, yazarın diline sadık kalarak çıkarın. | “Yüklediğim makaleyi lisans öğrencisinin anlayacağı dilde 300 kelimeyle özetle ve anahtar kavramları listele.” |
| Bulguları Karşılaştır | Literatür taraması yapan araştırmacılar için farklı kaynaklardaki görüş ayrılıklarını tespit edin. | “A ve B makalelerindeki ‘dijital koruma’ yaklaşımlarını karşılaştır. Hangi konularda birbirleriyle çelişiyorlar?” |
| Brifing ve Rehber Oluştur | Kullanıcı eğitimleri için ders planları veya konu rehberleri (LibGuide taslağı) hazırlayın. | “Bu kaynakları kullanarak ‘Bilgi Okuryazarlığı’ eğitimi için 4 maddelik bir ders planı ve okuma listesi oluştur.” |
| Zihin Haritaları & Tablolar | Karmaşık bir konuyu görselleştirmek veya sınıflandırmak için verileri yapılandırın. | “Bu raporda geçen tüm istatistiksel verileri yıllara göre ayıran bir tablo oluştur.” |
| Sesli Genel Bakış (Podcast) 🎧 | (En İlginç Özellik!) Görme engelli kullanıcılar veya okumaya vakti olmayanlar için, yüklediğiniz metni iki kişinin sohbet ettiği bir “Podcast”e dönüştürün. | (Tek tıkla, yüklediğiniz kaynakları dinlenebilir bir sohbete çevirir.) |
| Derinlemesine Araştırma | Koleksiyonunuzdaki eksikleri belirlemek veya konuyu genişletmek için. | “Bu kaynaklarda bahsedilen temaları destekleyecek dış kaynak önerileri sun ve konu başlıklarını genişlet.” |
Prompt Kütüphanesinde Sizi Neler Bekliyor?
Hazırladığım arşiv, kütüphanecilikteki farklı uzmanlık alanlarına göre özenle kategorize edilmiştir. Sitede şu başlıklar altında özelleştirilmiş onlarca hazır komut bulacaksınız:
📂 Teknik Hizmetler
📂 Okuyucu Hizmetleri
📂 Yönetim ve İdari İşler
📂 Koleksiyon Geliştirme
📂 Etkinlik Yönetimi
Bu kategoriler sayesinde, o anki ihtiyacınız ister bir MARC kaydı analizi olsun, ister yıllık faaliyet raporu özeti; aradığınız komutu saniyeler içinde bulabilirsiniz.
İşinizi Kolaylaştırmaya Hazır Mısınız?
Halk kütüphanecilerinin yoğun temposunda size zaman kazandıracak, kategorize edilmiş hazır komut kalıplarına tek tıkla ulaşın.
💡
Bunlara da Göz Atın: Genel Yapay Zeka Araçları
Sadece NotebookLM değil, ChatGPT, Gemini, Copilot ve diğer yapay zeka araçları için de kapsamlı bir kaynak arıyorsanız, daha önce hazırladığım
Kütüphaneciler için YZ Prompt Bankası sayfasını da inceleyebilirsiniz.
